ശബരി: ഭക്തിയുടെ പരമോന്നത മാതൃക
"ഭക്തി എന്നത് ദൈവത്തെ അന്വേഷിക്കുന്നതല്ല; ദൈവം നമ്മുടെ ഹൃദയത്തിലേക്ക് കടന്നുവരാൻ യോഗ്യമായ ഒരു മനസ് ഒരുക്കുന്നതാണ്.''
രാമായണത്തിലെ അനേകം കഥാപാത്രങ്ങൾ ധർമത്തിന്റെയും ത്യാഗത്തിന്റെയും സേവയുടെയും വീര്യത്തിന്റെയും പ്രതീകങ്ങളാണ്. എന്നാൽ നിർമലമായ ഭക്തിയുടെ പരമോന്നത മാതൃകയായി എന്നും ഓർക്കപ്പെടുന്ന മഹാ ഭാഗ്യവതിയാണ് ശബരി. അവർ രാജ്ഞിയായിരുന്നില്ല; മഹാ പണ്ഡിതയല്ല; യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തിയ ഋഷി പത്നിയുമല്ല. എങ്കിലും, ശ്രീരാമൻ നേരിട്ട് അവരുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തി അനുഗ്രഹിച്ച അപൂർവ ഭാഗ്യം ലഭിച്ചത് ശബരിക്കാണ്.
ഇത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ കഥയല്ല; നിർമലമായ ഭക്തിയുടെ വിജയഗാഥയാണ്. ശബരി മാതംഗ മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യയായിരുന്നു. ഗുരുവിനെ സേവിച്ച് ആശ്രമ ജീവിതം നയിച്ച അവർക്ക് ഗുരു വിട വാങ്ങുമ്പോൾ ഒരു വാഗ്ദാനം നൽകി: ""ഒരു ദിവസം ശ്രീരാമൻ നിന്നെ തേടി ഇവിടെ വരും.'' ആ വാക്ക് ശബരിയുടെ ജീവിതത്തിന്റെ ശ്വാസമായി മാറി. അന്നു മുതൽ ഓരോ ദിവസവും അവർ ഒരേ പ്രതീക്ഷയോടെയാണ് ഉണർന്നത് —""ഇന്ന് എന്റെ രാമൻ വരും.''
ആശ്രമം വൃത്തിയാക്കി, വഴിയിലെ മുള്ളുകൾ നീക്കി, പൂക്കൾ വിതറി, പഴങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു, കാത്തിരുന്നു. ഒരു ദിവസം… രണ്ടു ദിവസം… ഒരു മാസം… ഒരു വർഷം… വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയി. എങ്കിലും പ്രതീക്ഷ അണഞ്ഞില്ല. കാരണം, ഗുരുവിന്റെ വാക്കിൽ അവർക്ക് അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു.
ഇന്നത്തെ മനുഷ്യന്റെ വലിയ പ്രശ്നം അക്ഷമയാണ്. ചെറിയ താമസം പോലും സഹിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. പ്രാർഥനയ്ക്ക് ഉടൻ ഫലം വേണം. ജപത്തിന് ഉടൻ അനുഭവം വേണം. പരിശ്രമത്തിന് ഉടൻ വിജയം വേണം. എന്നാൽ ശബരി പഠിപ്പിക്കുന്നത്, ദൈവത്തിന്റെ സമയം മനുഷ്യന്റെ സമയമല്ല എന്ന സത്യമാണ്. ദൈവം വൈകാം; പക്ഷേ വൈകിപ്പിക്കില്ല.
അവസാനം ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും ശബരിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തി. ആ നിമിഷം വർഷങ്ങളായുള്ള കാത്തിരിപ്പ് ആനന്ദത്തിന്റെ കണ്ണീരായി ഒഴുകി. അവർ സമർപ്പിച്ചത് രാജ ഭോജനമല്ല; കാട്ടിൽ ലഭിച്ച ലളിതമായ പഴങ്ങളായിരുന്നു. എന്നാൽ ആ പഴങ്ങളിൽ കലർന്നിരുന്നത് അളവറ്റ സ്നേഹമായിരുന്നു. ഭഗവാൻ സ്വീകരിച്ചത് പഴത്തിന്റെ മധുരമല്ല; ഭക്തിയുടെ മധുരമാണ്.
നമ്മുടെ ആരാധനയിലും ഇതുതന്നെയാണ് പ്രധാനം. ദൈവം സ്വീകരിക്കുന്നത് സമർപ്പണത്തിന്റെ വിലയല്ല; സമർപ്പിക്കുന്ന ഹൃദയത്തിന്റെ വിശുദ്ധിയാണ്.
ഇന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങൾ വലുതാകുന്നു; പൂജകൾ ആഡംബരമാകുന്നു; വഴിപാടുകൾ വർധിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഹൃദയത്തിലെ വിനയവും ആത്മാർഥതയും കുറയുന്നില്ലേ എന്ന് നാം സ്വയം ചോദിക്കണം. ശബരിയുടെ ജീവിതം ഈ ആത്മപരിശോധനയ്ക്കു നമ്മെ ക്ഷണിക്കുന്നു.
ശബരി മറ്റൊരു മഹത്തായ സന്ദേശവും നൽകുന്നു. ആത്മീയതയിൽ ജന്മത്തിനോ ജാതിക്കോ സമ്പത്തിനോ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനോ പ്രാധാന്യമില്ല. ഭക്തിയാണ് മനുഷ്യനെ ദൈവത്തോട് അടുപ്പിക്കുന്നത്. നിർമലമായ മനസുള്ളവരുടെ മുമ്പിൽ എല്ലാ ഭേദങ്ങളും അപ്രസക്തമാകുന്നു.
മാതംഗ മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യയായ ശബരി ഗുരുസേവയെ ജീവിതവ്രതമാക്കി. ഗുരുവിന്റെ ഒരു വാക്കിൽ അവർ ജീവിതം മുഴുവൻ ഉറച്ചുനിന്നു. ഇന്നത്തെ കാലത്ത് ഗുരുവിന്റെ ഉപദേശം കേൾക്കുന്നതിനെക്കാൾ സ്വന്തം ഇഷ്ടം പിന്തുടരാൻ മനുഷ്യൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ടു തന്നെ ആത്മീയ യാത്ര പലപ്പോഴും വഴിതെറ്റുന്നു.ശബരി പഠിപ്പിക്കുന്നത്, ഗുരുവിലുള്ള വിശ്വാസം ദൈവ സാക്ഷാത്കാരത്തിലേക്കുള്ള പാലമാണ് എന്നതാണ്.
ഇന്ന് മനുഷ്യൻ പുറംലോകത്തെ അലങ്കരിക്കാൻ ഏറെ സമയം ചെലവഴിക്കുന്നു. എന്നാൽ മനസിനെ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ എത്ര സമയം ചെലവഴിക്കുന്നു? ശബരി തന്റെ ആശ്രമം വൃത്തിയാക്കിയതു പോലെ, നാം നമ്മുടെ ഹൃദയം വൃത്തിയാക്കണം. അസൂയ, അഹങ്കാരം, വിദ്വേഷം, സ്വാർഥത എന്നിവ നീക്കം ചെയ്താലേ ദൈവ സാന്നിധ്യം അനുഭവിക്കാൻ കഴിയൂ.
ശബരിയുടെ ജീവിതത്തിൽ മറ്റൊരു ഗഹനമായ സന്ദേശമുണ്ട്. അവർ രാമനെ തേടി അയോധ്യയിലേക്കു പോയില്ല. അവർ തങ്ങളുടെ കടമയിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. ഒടുവിൽ രാമൻ തന്നെയാണ് ശബരിയെ തേടി വന്നത്. ഇതാണ് ഭക്തിയുടെ രഹസ്യം. നാം ആത്മാർഥമായി നമ്മുടെ മനസിനെ ഒരുക്കിയാൽ, ദൈവകൃപ തേടിയെത്തും.
ഇന്നത്തെ സമൂഹത്തിൽ ആത്മീയത പലപ്പോഴും ആചാരങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങിപ്പോകുന്നു. എന്നാൽ ശബരി നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത്, ആത്മീയതയുടെ ഹൃദയം സ്നേഹവും വിനയവും കാത്തിരിപ്പും വിശ്വാസവുമാണെന്ന്.
ഓരോ കുടുംബത്തിലും ശബരിയുടെ ക്ഷമയും, ഓരോ ഭക്തന്റെയും ഹൃദയത്തിൽ ശബരിയുടെ നിർമലതയും, ഓരോ ശിഷ്യന്റെയും ജീവിതത്തിൽ ശബരിയുടെ ഗുരുനിഷ്ഠയും വളർന്നാൽ സമൂഹം കൂടുതൽ പവിത്രമാകും.
ശബരി ഒരു വനവാസിനിയല്ല; ഭക്തിയുടെ സർവകലാശാലയാണ്. അവരുടെ ജീവിതം നമ്മോട് പറയുന്നത് ""ദൈവത്തെ നേടാൻ വലിയ സമ്പത്തോ വലിയ വിദ്യയോ വലിയ സ്ഥാനമോ ആവശ്യമില്ല. നിർമലമായ ഹൃദയവും അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസവും നിസ്വാർത്ഥമായ സ്നേഹവും മതി.''
ഉപസംഹാരം
രാമായണം വായിച്ചുതീർക്കുക എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ ശബരിയെപ്പോലെ കാത്തിരിക്കാൻ പഠിക്കുക പ്രയാസമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ പോകുക എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ മനസിനെ ക്ഷേത്രമാക്കുക ദുഷ്കരമാണ്. പൂജ ചെയ്യുക എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ ജീവിതത്തെ പൂജയാക്കുക മഹാസാധനയാണ്.
ശബരിയുടെ ജീവിതം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്ന അവസാന സത്യം ഇതാണ്: ""ഭക്തി എന്നത് ദൈവത്തെ വിളിച്ചുവരുത്താനുള്ള മാർഗമല്ല; ദൈവം വന്ന് വസിക്കാൻ യോഗ്യമായ ഒരു ഹൃദയം ഒരുക്കാനുള്ള ജീവിതസാധനമാണ്.''
ആ ഹൃദയം ശബരിയുടേതായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ശ്രീരാമൻ അവരുടെ കുടിലിനെ അയോധ്യയേക്കാൾ മഹത്തരമാക്കിയത്.
(ശബരിമല മാളികപ്പുറം മുൻ മേൽശാന്തിയാണ് ലേഖകൻ)
