ഊർമിള: രാമായണത്തിലെ നിശബ്ദ നായിക
റാണി ജയൻ
രാമായണം ഒരു ഇതിഹാസം മാത്രമല്ല; മനുഷ്യജീവിതത്തിന് ധർമവും മൂല്യബോധവും പകർന്നുനൽകുന്ന അനശ്വരമായ ജീവിതദർശനമാണ്. ശ്രീരാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും ഹനുമാനുമെല്ലാം ഈ മഹാകാവ്യത്തിന്റെ കേന്ദ്രകഥാപാത്രങ്ങളായി നമ്മുടെ മനസിൽ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുമ്പോൾ, കഥയുടെ അരികുകളിൽ നിശബ്ദമായി നിലകൊള്ളുന്ന ചില കഥാപാത്രങ്ങൾ പലപ്പോഴും വിസ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അവർക്ക് വലിയ സംഭാഷണങ്ങളില്ല; വീരകൃത്യങ്ങളുടെ ആരവമില്ല. എങ്കിലും അവരുടെ ജീവിതമാണ് രാമായണത്തിന്റെ മാനവികതയെ കൂടുതൽ ആഴമുള്ളതാക്കുന്നത്. അത്തരത്തിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയയായ സ്ത്രീകഥാപാത്രമാണ് ഊർമിള.
മിഥിലയുടെ രാജാവായ ജനകന്റെയും രാജ്ഞി സുനയനയുടെയും പുത്രിയും സീതയുടെ അനുജത്തിയുമാണ് ഊർമിള. ലക്ഷ്മണന്റെ ഭാര്യയായി വിവാഹജീവിതം ആരംഭിച്ച നാളുകൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ ഭർത്താവിൽനിന്ന് പതിനാലു വർഷത്തേക്ക് വേർപിരിയേണ്ടിവന്നു. ശ്രീരാമനും സീതയും വനവാസത്തിന് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, സഹോദരസേവനമെന്ന ധർമം ഏറ്റെടുത്ത് ലക്ഷ്മണനും അവർക്കൊപ്പം യാത്രയായി. ആ യാത്രയിൽ ഊർമിളയെ അദ്ദേഹം കൂട്ടിയില്ല; ഊർമിളയും കൂടെ പോകണമെന്ന് നിർബന്ധിച്ചില്ല. പരാതിയോ പ്രതിഷേധമോ ഇല്ലാതെ, സ്വന്തം ആഗ്രഹങ്ങളെക്കാൾ വലിയൊരു ധർമലക്ഷ്യത്തിന് മുന്നിൽ അവൾ സ്വയം പിന്നിലാക്കി.
ഈ നിശബ്ദതയെ ദൗർബല്യമായി വായിക്കാനാവില്ല. അത് ആത്മസംയമനത്തിന്റെയും ആത്മത്യാഗത്തിന്റെയും അപൂർവമായ ശക്തിയാണ്.
ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ത്യാഗങ്ങൾ പലപ്പോഴും ശബ്ദമില്ലാതെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. ചരിത്രം വേദിയിൽ നിന്നവരെ ആഘോഷിക്കുമ്പോൾ, വേദിക്കു പിന്നിൽ ജീവിതത്തെ താങ്ങിനിർത്തിയവരെ പലപ്പോഴും മറന്നുപോകുന്നു. ഊർമിള അങ്ങനെയൊരു നിശബ്ദപ്രകാശമാണ്.
വാല്മീകിരാമായണത്തിൽ ഊർമിളയെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങൾ വളരെ കുറവാണ്. ബാലകാണ്ഡത്തിലും അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലുമായി ഏതാനും സന്ദർഭങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് ഊർമിള പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ആ ചെറിയ സാന്നിധ്യംപോലും ഊർമിളയുടെ ജീവിതത്തിന്റെ മഹത്ത്വം കുറയ്ക്കുന്നില്ല. മറിച്ച്, പറയാതെവിട്ട ഇടങ്ങളിലൂടെ വായനക്കാരന്റെ മനസിൽ കൂടുതൽ ചോദ്യങ്ങൾ ഉണർത്തുകയാണ് ആ കഥാപാത്രം.
പിൽക്കാല രാമായണ പാരമ്പര്യങ്ങളിലും ജനപ്രചാരത്തിലുള്ള ആഖ്യാനങ്ങളിലുമാണ് ‘ഊർമിളനിദ്ര’എന്ന വിശ്വാസം പ്രസിദ്ധമായത്. ലക്ഷ്മണൻ വനവാസകാലത്ത് ഉറങ്ങാതിരിക്കാൻ തന്റെ ഉറക്കം ഊർമിള ഏറ്റെടുത്തുവെന്ന ഈ കഥ വാല്മീകിരാമായണത്തിൽ ഇല്ല. പിന്നീട് രൂപംകൊണ്ട സാഹിത്യങ്ങളിലും ഭക്തിപാരമ്പര്യങ്ങളിലും വികസിച്ചുവന്ന ഈ സങ്കൽപ്പം, ഊർമിളയുടെ ആത്മസമർപ്പണത്തെ പ്രതീകാത്മകമായി ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നതാണ്. അതിനാൽ ഇതിനെ വാല്മീകിരാമായണത്തിലെ സംഭവമായല്ല, പിൽക്കാല സാഹിത്യപാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് കാണേണ്ടത്. സമകാലിക സമൂഹത്തിൽ ഊർമിളയുടെ ജീവിതം പുതിയ അർഥങ്ങൾ കൈവരിക്കുന്നു.
കുടുംബത്തിനുവേണ്ടിയും ജീവിതപങ്കാളിയുടെ സ്വപ്നങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും സ്വന്തം ആഗ്രഹങ്ങൾ മാറ്റിവയ്ക്കുന്ന അനേകം സ്ത്രീകളെ നമുക്കു ചുറ്റും കാണാം. ജീവിതത്തിന്റെ ഭാരങ്ങൾ നിശബ്ദമായി ചുമന്നുകൊണ്ട് മുന്നേറുന്നവരുടെ ജീവിതത്തിൽ ഊർമിളയുടെ മൗനത്തിന്റെ പ്രതിധ്വനി കേൾക്കാം.
ഊർമിളയെ ത്യാഗത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മാത്രം വായിച്ചാൽ മതിയാകില്ല. സമകാലികവായന മറ്റൊരു ചോദ്യമുയർത്തുന്നു. എന്തുകൊണ്ടാണ് അവളുടെ മനസിനെക്കുറിച്ച് ഇത്ര കുറച്ചുമാത്രം പറയപ്പെട്ടത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് അവളുടെ വികാരങ്ങൾ ഇത്രയും നിശബ്ദതയിൽ ഒതുങ്ങിയത്? ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ചരിത്രത്തിലും സാഹിത്യത്തിലും സ്ത്രീകളുടെ ശബ്ദം എത്രയോ തവണ അരികിലേക്കു മാറ്റപ്പെട്ടുവെന്ന തിരിച്ചറിവിലേക്കാണ് നമ്മെ നയിക്കുന്നത്.
ഇന്നത്തെ സ്ത്രീ ഊർമിളയെപ്പോലെ മൗനമായി എല്ലാം സഹിക്കണമെന്നല്ല നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത്. ഓരോ നിശബ്ദതയ്ക്കു പിന്നിലും ഒരു മനുഷ്യഹൃദയമുണ്ടെന്നും ഓരോ ത്യാഗത്തിനും അർഹമായ അംഗീകാരം ലഭിക്കണമെന്നുമുള്ള തിരിച്ചറിവാണ് ഊർമിള നൽകുന്നത്. കാണപ്പെടാത്ത വേദനകളെയും കേൾക്കപ്പെടാത്ത ശബ്ദങ്ങളെയും തിരിച്ചറിയാനുള്ള മനുഷ്യ സഹാനുഭൂതിയാണ് ഈ വായനയുടെ സാരം.
ലക്ഷ്മണന്റെ വനവാസം എല്ലാവർക്കുമറിയാം. എന്നാൽ ഊർമിളയുടെ വനവാസം അയോധ്യയിലായിരുന്നു. കൊട്ടാരത്തിനുള്ളിലായിരുന്നെങ്കിലും അവൾ സഞ്ചരിച്ചത് ഏകാന്തതയുടെ വനത്തിലൂടെയായിരുന്നു. രാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും അനുഭവിച്ച കഷ്ടപ്പാടുകൾ ദൃശ്യമായിരുന്നു; ഊർമിളയുടെ വേദന അദൃശ്യമായിരുന്നു. ദൃശ്യമായ ദുഃഖങ്ങളേക്കാൾ അദൃശ്യമായ വേദനകളാണ് പലപ്പോഴും കൂടുതൽ ആഴമുള്ളതെന്ന് അവളുടെ ജീവിതം നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.
ഇന്ന് മാനസികാരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ചും വൈകാരിക പിന്തുണയെക്കുറിച്ചും ലോകം കൂടുതൽ ബോധവാനാകുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ ഊർമിളയുടെ കഥാപാത്രത്തിന് പുതിയ പ്രസക്തിയുണ്ട്. നിശബ്ദമായി സഹിക്കുന്നവരുടെ മനസും കേൾക്കപ്പെടണമെന്നും ഓരോ പുഞ്ചിരിക്കു പിന്നിലും ഒരു പോരാട്ടം ഒളിഞ്ഞിരിക്കാമെന്നും അവൾ നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഊർമിളയുടെ ജീവിതം വിശ്വാസത്തിന്റെ മഹത്വവും നമ്മെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.
ലക്ഷ്മണന്റെ ധർമനിഷ്ഠയിലും ജീവിതലക്ഷ്യത്തിലും അവൾക്കുണ്ടായിരുന്ന അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസമാണ് പതിനാലു വർഷത്തെ കാത്തിരിപ്പിന് കരുത്തായത്. വിശ്വാസമാണ് സ്നേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉറച്ച അടിത്തറയെന്ന സത്യം അവളുടെ ജീവിതം അനാവരണം ചെയ്യുന്നു.
രാമായണത്തിലെ സ്ത്രീകളെ ഓർക്കുമ്പോൾ സീതയും ശബരിയും താരയും മണ്ഡോദരിയും നമ്മുടെ മനസിൽ ഇടംപിടിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഊർമിള നമ്മെ ചിന്തിപ്പിക്കുന്നു. അവൾ നായികയാകാൻ ശ്രമിച്ചില്ല; എന്നാൽ ജീവിതത്തെ നായികാസമാനമായ ധൈര്യത്തോടും ആത്മസംയമനത്തോടും കൂടി നേരിട്ടു.
വാല്മീകിരാമായണത്തിൽ ഊർമിളയുടെ സാന്നിധ്യം ചെറുതാണെങ്കിലും, പിൽക്കാല സാഹിത്യങ്ങളിൽ അവളുടെ വ്യക്തിത്വം കൂടുതൽ വികസിച്ചു. പ്രത്യേകിച്ച് മൈഥിലി ശരൺഗുപ്തിന്റെ ‘സാകേത്’എന്ന മഹാകാവ്യത്തിൽ ഊർമിളയുടെ വിരഹവും കാത്തിരിപ്പും ആന്തരികസംഘർഷങ്ങളും മുഖ്യപ്രമേയമാകുന്നു. ഇതിലൂടെ അവൾ വെറും ഒരു അനുബന്ധ കഥാപാത്രമല്ല, സ്വന്തം വ്യക്തിത്വമുള്ള നായികയായി ഉയർന്നു വരുന്നു.
അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഊർമിള രാമായണത്തിലെ ഒരു കഥാപാത്രം മാത്രമല്ല; അംഗീകാരം ലഭിക്കാതെ പോകുന്ന അനേകം സ്ത്രീകളുടെ പ്രതീകമാണ്. അവളുടെ നിശബ്ദതയെ വായിച്ചറിയുമ്പോഴാണ് രാമായണത്തിന്റെ മാനവികത കൂടുതൽ പൂർണമാകുന്നത്.
ഊർമിള നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് ലളിതമായ ഒരു സത്യമാണ്: എല്ലാ ത്യാഗങ്ങൾക്കും കൈയടി ലഭിക്കണമെന്നില്ല. എന്നാൽ ചരിത്രത്തിന്റെ യഥാർഥ പ്രകാശം പലപ്പോഴും നിശബ്ദമായി ജീവിതത്തെ താങ്ങിനിർത്തിയവരിൽ നിന്നാണുദിക്കുന്നത്.
