വാല്മീകി: കരുണയുടെ ആദികവി
മുറിവേറ്റ ഒരു പക്ഷിയുടെ നിലവിളിയിലാണ് ലോകത്തിലെ മഹത്തായ കാവ്യങ്ങളിലൊന്ന് പിറവിയെടുത്തത്. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, വനത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുകയായിരുന്ന വാല്മീകി ഇണചേർന്നിരുന്ന ക്രൗഞ്ചപ്പക്ഷികളെ കണ്ടു. ആ സ്നേഹനിമിഷം ഒരു വേട്ടക്കാരന്റെ അമ്പ് തകർത്തു. ആൺപക്ഷി നിലംപതിച്ചപ്പോൾ കൂട്ടിനെ നഷ്ടപ്പെട്ട പെൺപക്ഷിയുടെ ദുഃഖനിലവിളി വാല്മീകിയുടെ ഹൃദയത്തെ ആഴത്തിൽ സ്പർശിച്ചു. ആ വേദന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉള്ളിൽനിന്ന് സ്വാഭാവികമായി ഒരു ശ്ലോകമായി ഒഴുകിവന്നു:
"മാ നിഷാദ പ്രതിഷ്ഠാം
ത്വമഗമഃ ശാശ്വതീഃ സമാഃ
യത് ക്രൗഞ്ചമിഥുനാദേകം
അവധീഃ കാമമോഹിതം'.
ആ നിമിഷം ദുഃഖം ശ്ലോകമായി; കരുണ കവിതയായി; ഒരു മഹർഷി ആദികവിയായി. അതുകൊണ്ടാണ് വാല്മീകി ഒരു കവി മാത്രമല്ല, മനുഷ്യഹൃദയത്തിന്റെ ഏറ്റവും മഹത്തായ വികാരമായ കാരുണ്യത്തിന്റെ പ്രതീകമായും ഓർമിക്കപ്പെടുന്നത്.
വാല്മീകിയുടെ ജീവിതം തന്നെ മറ്റൊരു മഹാകാവ്യമാണ്. രത്നാകരൻ എന്ന കാട്ടുകള്ളനിൽ നിന്ന് മഹർഷിയായ വാല്മീകിയിലേക്കുള്ള ആത്മപരിവർത്തനത്തിന്റെ കഥ ഭാരതീയ സംസ്കാരത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രത്യാശയുണർത്തുന്ന സന്ദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്.
മനുഷ്യൻ തന്റെ ഭൂതകാലത്തിന്റെ തടവുകാരനല്ല; ആത്മബോധവും സത്യാന്വേഷണവുമുണ്ടെങ്കിൽ അവന് പുതിയൊരു ജീവിതം സൃഷ്ടിക്കാനാകും. തെറ്റുകൾ മനുഷ്യനെ നിർവചിക്കുന്നില്ല; അവ തിരുത്താനുള്ള ധൈര്യമാണ് അവന്റെ യഥാർഥ മഹത്ത്വം. ഇന്നത്തെ സമൂഹത്തിനും ഈ സന്ദേശം അതീവ പ്രസക്തമാണ്.
വാല്മീകിയുടെ രാമായണം ഒരു രാജാവിന്റെ ജീവിതകഥ മാത്രമല്ല; മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ധാർമികസൗന്ദര്യത്തെ ആവിഷ്കരിക്കുന്ന മഹാഗ്രന്ഥമാണ്. അതിൽ രാമൻ ദൈവമായി മാത്രമല്ല പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്; ധർമത്തെ ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ ഘട്ടങ്ങളിലും ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച ഉത്തമമനുഷ്യനായാണ്. അധികാരത്തേക്കാൾ കടമയ്ക്കും വ്യക്തിപരമായ ആഗ്രഹങ്ങളേക്കാൾ സമൂഹനന്മയ്ക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിയ ജീവിതമാണ് രാമന്റേത്.
സീത രാമായണത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ കഥാപാത്രങ്ങളിലൊന്നാണ്. സഹനത്തിന്റെ പ്രതീകമെന്നതിലുപരി ആത്മാഭിമാനത്തിന്റെയും അന്തസിന്റെയും പ്രതിരോധ ശക്തിയുടെയും പ്രതിരൂപമാണ് അവർ. ലക്ഷ്മണൻ സഹോദര സ്നേഹത്തിന്റെയും ഉത്തരവാദിത്ത ബോധത്തിന്റെയും ഉദാത്ത മാതൃകയാണ്. ഭരതൻ അധികാരമോഹത്തെ അതിജീവിച്ച മൂല്യജീവിതത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. ഹനുമാൻ നിസ്വാർഥ സേവനത്തിന്റെയും അർപ്പണ ബോധത്തിന്റെയും അനശ്വരചിഹ്നമാണ്. അതേസമയം രാവണൻ നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നത്, അറിവും കഴിവും മാത്രമല്ല; വിനയവും ആത്മനിയന്ത്രണവുമില്ലെങ്കിൽ മഹത്വംപോലും തകർന്നുവീഴാമെന്ന സത്യമാണ്.
രാമായണം ഓരോ മനുഷ്യന്റെയുമുള്ളിലെ സംഘർഷങ്ങളുടെ കഥയാണ്. ഇന്നത്തെ ലോകം സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ അത്ഭുതകരമായ വളർച്ചയുടെ കാലഘട്ടത്തിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. അറിവ് വിരൽത്തുമ്പിലുണ്ട്. ആശയവിനിമയത്തിന് അതിരുകളില്ല. എന്നാൽ ഇതോടൊപ്പം മനുഷ്യബന്ധങ്ങൾ ദുർബലമാകുകയും സഹാനുഭൂതി കുറയുകയും സ്വാർഥത വർധിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന യാഥാർഥ്യവും നാം കാണുന്നു. വിവരങ്ങൾ വർധിക്കുന്നു; പക്ഷേ വിവേകം അതേ തോതിൽ വളരുന്നുണ്ടോ? ശാസ്ത്രം മുന്നേറുന്നു; എന്നാൽ മനുഷ്യഹൃദയം അതിനൊപ്പം വളരുന്നുണ്ടോ? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം തേടുമ്പോഴാണ് വാല്മീകിയും രാമായണവും വീണ്ടും നമ്മുടെ മുന്നിലേക്ക് വരുന്നത്.
രാമായണം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് വിജയത്തിന്റെ വഴിയല്ല; ശരിയായ വഴിയാണ്. ജീവിതത്തിലെ എല്ലാ പ്രതിസന്ധികളിലും ധർമം കൈവിടാതിരിക്കാൻ അത് നമ്മെ പ്രചോദിപ്പിക്കുന്നു. കുടുംബബന്ധങ്ങൾ പരസ്പര ബഹുമാനത്തിലൂടെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നതെന്നും അധികാരം സേവനത്തിനുള്ള അവസരമാണെന്നും യഥാർഥ ശക്തി ആയുധത്തിലല്ല, ആത്മനിയന്ത്രണത്തിലാണെന്നും അത് ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.
കർക്കടകത്തിൽ മലയാളികൾ രാമായണം പാരായണം ചെയ്യുന്നത് പുണ്യം നേടാനായി മാത്രമല്ല; ജീവിതത്തെ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി മനസിലാക്കാനാണ്. ഇതിലെ ഓരോ ശ്ലോകവും ആത്മപരിശോധനയുടെ കണ്ണാടിയാകുന്നു. ഓരോ കഥാപാത്രവും നമ്മോട് ഒരു ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നു. ഓരോ സന്ദർഭവും ജീവിതത്തിലെ ഒരു തീരുമാനത്തെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് രാമായണ പാരായണം വെറും വായനയല്ല, ആത്മസംസ്കരണത്തിന്റെ യാത്രയാകുന്നത്.
വാല്മീകിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവന രാമായണം എഴുതിയതല്ല; മനുഷ്യനെ മനുഷ്യനായി കാണാൻ പഠിപ്പിച്ചതാണ്. ഒരു പക്ഷിയുടെ ദുഃഖത്തിൽ സ്വന്തം ഹൃദയം ഉരുകിയപ്പോൾ ജനിച്ച കവിത, പിന്നീട് കോടിക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന മഹാകാവ്യമായി മാറി. കരുണയാണ് സംസ്കാരത്തിന്റെ അടിത്തറയെന്നും സഹാനുഭൂതിയാണ് മനുഷ്യന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തിയെന്നും അദ്ദേഹം തന്റെ ജീവിതവും കാവ്യവുംകൊണ്ട് തെളിയിച്ചു.
രാമായണമാസത്തിലെ ഈ ആദ്യദിനത്തിൽ ആദികവി വാല്മീകിയെ സ്മരിക്കുമ്പോൾ നാം ഒരു മഹാകവിയെ മാത്രം ആദരിക്കുന്നില്ല. മനുഷ്യനിലെ നന്മയെയും മാറ്റത്തിന്റെ സാധ്യതയെയും ധർമത്തിന്റെ അനശ്വരശക്തിയെയും ആദരിക്കുകയുമാണ്.
രാമായണം വായിക്കുന്നത് മറ്റുള്ളവരെ വിധിക്കാനല്ല; സ്വന്തം മനസിനെ വായിക്കാനാണ്. ആ വായനയ്ക്ക് വഴികാട്ടിയായി വാല്മീകി ഇന്നും നമ്മുടെ മുന്നിലുണ്ട്. രാമായണം ഇന്നും വായിക്കപ്പെടുന്നത് അതൊരു പുരാതനഗ്രന്ഥമായതുകൊണ്ടു മാത്രമല്ല; ഓരോ കാലത്തെയും മനുഷ്യനെ പുതിയൊരു മനുഷ്യനാക്കാനുള്ള ശക്തി അതിനുള്ളതു കൊണ്ടുമാണ്.